Thema maart 2015

Metamorfose 

Het themaverhaal gaat dit keer over metamorfose - een moeilijk Grieks woord dat eigenlijk “gedaanteverwisseling” betekent. Dat klinkt geheimzinnig, want wat verwisselt er dan van gedaante?

Lente

Nou, je hoeft de komende weken maar naar buiten te kijken of je kunt daarvan wel iets merken. De hele natuur ondergaat de komende tijd een metamorfose, als de winter weer plaats gaat maken voor de lente. Wat dacht je bijvoorbeeld van een kaal grasveld, dat in de lente opeens vol met krokusjes komt te staan. Uit het niets lijken ze te verschijnen.

Soms is er de ene week nog niks te zien, maar als de zon een beetje wil schijnen kan er een week later opeens een bloemenveld voor je deur liggen - een echte metamorfose!

Bomen en struiken

Ook bomen en struiken doen aan die metamorfose mee. Als het voorjaar komt kan een kale wilgenstruik bijvoor- beeld opeens vol met bloeiende katjes zitten, zelfs nog vóór dat er blaadjes aan de takken komen. Zo wordt de aankomende lente ingeluid.

Vogels

Ook al zien we de gedaanteverwisseling van de natuur de komende tijd het beste aan bloemen en planten, ook allerlei dieren doen er aan mee. Veel vogels bijvoorbeeld ruilen hun grauwe winterkleed in voor een vrolijker verenpakje. Ook dat kan soms een echte metamorfose zijn. Let maar eens goed op de watervogels in de omgeving van Delft. Je hebt daar vast wel eens een fuut gezien: in de winter is het maar een wat saaie, grauwe vogel, maar in het voorjaar pronkt hij opeens met een kleurige kraag van roodbonte veertjes en een vrolijke kuif boven ieder oog.

Kikkers en padden

Toch zien we de meest bijzondere metamorfoses bij dieren die nog een maatje kleiner zijn dan een fuut. Denk maar eens aan kikkers en padden! In de eerste zachte lentenacht trekken die dieren er straks op uit om hun eitjes te gaan afzetten: kikkers in de vorm van kikkerdril, en padden in lange kralenkettingen van paddenrit. Maar denk niet dat er uit die eitjes weer nieuwe kikkers en padden tevoorschijn komen.

Er verschijnen kleine larven die meer weg hebben van visjes, compleet met staart en kieuwen. De kieuwen zitten als kleine franjesliertjes aan de zijkant van hun kop. Ze hebben nog een hele metamorfose te gaan voordat ze als kikker of pad het land op kunnen.

In de loop van het voorjaar zie je de kieuwen geleidelijk verdwijnen, terwijl er zich eerst achterpootjes ontwik- kelen en later ook voorpootjes. Ook de staart verdwijnt: hij valt niet af, zoals sommigen wel denken, maar hij wordt kleiner en kleiner tot er alleen nog een stompje over is. Dan is er een klein kikkertje of padje ontstaan.

Insecten

De metamorfose van kikkers en padden verloopt geleidelijk: je kan de hele gedaanteverwisseling stap voor stap volgen. Veel meer plotseling gaat het toe bij veel insecten: vlinders en kevers bijvoorbeeld leven eerst als rups of larve, waarna ze zich verpoppen.

Als uit de cocon dan het volwassen dier tevoorschijn komt, lijkt dat bijna
in niets meer op de oorspronkelijke larve. Bij vlinders is dat telkens weer een wondertje: wie kan vermoeden dat uit een ruige rups een prachtige vlinder tevoorschijn kan komen?

Lieveheersbeestjes

Veel minder bekend is dat ook lieveheersbeestjes zo’n metamorfose kennen: Uit de kleine gele eitjes, die meestal in een kluitje ergens onderaan een blad worden gelegd, kruipen de zwarte larven, die er een beetje griezelig uitzien. Ze willen maar één ding: bladluizen eten tot ze dik en rond zijn, om zich daarna te kunnen gaan verpoppen! Uit de cocon kruipt dan een aantal dagen later een gloednieuw lieveheersbeestje, dat in het begin nog geel van kleur is; pas als het rugschild is opgedroogd krijgt het zijn bekende rode kleur met zwarte stippen.

Onvolledige gedaanteverwisseling

Niet bij alle insecten gaat het trouwens zo toe: wantsen en sprinkhanen bijvoorbeeld verpoppen zich niet, maar doorlopen een aantal larvestadia die we ‘nimfen’ noemen. Na een paar keer vervellen komt steeds een grotere nimf ter wereld, tot dat op een dag het volwassen dier tevoorschijn komt: biologen spreken dan van een onvolledige gedaanteverwisseling.

Je ziet dat metamorfose bij heel wat dieren voorkomt. Wat is een beter plekje om daar in het voorjaar eens naar uit te kijken dan in het Kleine beestjes paradijs, tegenover de Natuurschuur? Maar als alles er straks weer in het lentezonnetje bij ligt zal niemand kunnen zeggen dat het voorjaar zelf toch wel de grootste metamorfose is van allemaal!

Rik Wagenaar

Jasper & Jorien
Zijn onherkenbaar veranderd

Gehakkelde aurelia

Kan je je voorstellen dat de gehakkelde aurelia, die op de eerste zonnige voorjaarsdag na zijn winterslaap misschien door je tuin fladdert, vorig jaar nog als rups daar heeft rondgekropen?

Opmerking

Dit themaverhaal is gemaakt door een vrijwilliger van de Delftse Natuurwacht. Uiteraard doen wij altijd ons uiterste best om bij teksten of afbeeldingen de juiste bronvermelding te plaatsen. Wanneer u desondanks van mening bent dat ten onrechte een tekst of afbeelding is geplaatst, of de gewenste bronvermelding ontbreekt, neemt u dan alstublieft direct contact op met ons: vragen@natuurwacht.nl. We zullen dit dan zo snel mogelijk herstellen.