Thema januari 2020

Overleven 

De seizoenen veranderen, hoe overleven planten en dieren daarin?

Als mensen hebben we een goed aanpassingsvermogen als de seizoenen veranderen. Als het koud wordt trekken we een dikke jas of trui aan en als het warmer wordt doen we een laagje uit. Ook hebben we veel al goed geregeld dat we ondanks de kou of de extreme hitte altijd eten en drinken hebben. Natuurlijk geldt dit niet voor alle mensen op aarde en zeker niet voor alle dieren en planten. 

Daar komt natuurlijk nog bij dat het klimaat aan het veranderen is. De mens is druk bezig om de opwarming te stoppen, maar ondertussen is de aarde wel al enkele graden warmer. Hoe passen dieren en planten zich daar op aan? Bijvoorbeeld ijsberen, pinguïns en het koraal.

Overleven in de extreme zomer

Mensen overleven de hitte door te zweten, dan raken we warmte kwijt. Vanwege vacht of veren kunnen veel dieren niet zweten. Ze gebruiken hijgen en snel ademen als middel om warmte kwijt te raken. Dit zie je bijvoorbeeld bij de hond of de struisvogel. 

Andere dieren hebben zich helemaal aangepast aan de warmte. Een kameel slaat water op in zijn bulten en de woestijnschildpad graaft zich in. Een van de dieren die hun lichaam daar helemaal op aangepast hebben is het beerdiertje. Het is een bodemdiertje en leeft op de bodem van de zee. Ze zijn maar een paar millimeter groot en leven in het water. Het bodemdiertje kan tegen temperaturen van maar liefst 151 graden.

Maar hoe doen planten dat? 

Cactussen zijn een goed voorbeeld. Hun wortels liggen net onder de grond, zodat ze alle regen die er valt kunnen opnemen. Zo overleven ook de meeste aangepaste planten in extreme warmte. Er is een plant die heel goed kan overleven in de hitte genaamd Welwitschia. Deze plant heeft een kleine, stevige stam met maar drie bladeren. En wist je dat deze plant wel duizend jaar kan worden!

Overleven in de winter

Van de warmte naar de kou hoe doen dieren en planten dat in de winter? Sommige dieren maken hun eigen winterjas, zoals koeien en konijnen. Een wintervacht bestaat uit stevige lange haren en dikke wollige haren. Tussen deze wollige haren zit veel lucht. Deze lucht houdt de warmte vast waardoor de dieren het lekker warm houden in de winter. Vogels doen dat ook, maar dan met veren. Dieren zoals zeehonden doen het net even anders, door een vetlaag op te bouwen, maar met hetzelfde principe om ze lekker warm te houden. 

Dieren zoals egels en vleermuizen gaan in een diepe slaap tijdens de winter, ook wel de winterslaap genoemd. Bij vleermuizen kan deze wel 4-6 maanden duren! Nu denken jullie vast, de beer en de eekhoorn houden toch ook een winterslaap? Maar dat is niet helemaal waar, zij houden een winterrust. Het verschil tussen winterslaap en winterrust is dat dieren in winterrust tussendoor nog wakker worden om te eten. Eekhoorns verstoppen bijvoorbeeld eten in de herfst, zodat ze een snack hebben in de winter. 

Hoe komen planten eigenlijk de winter door? 

Veel planten moeten zich beschermen tegen de kou, omdat de kou op 2 manieren schade kan oprichten: 

  1. de plant bevriest, 
  2. de vorst laat de bodem bevriezen en zo kan de plant geen water uit de grond krijgen en droogt uit. 

Een voorbeeld is dat de bomen hun blaadjes verliezen. Een narcis overwintert als narcisbol en van een waterlelie blijven alleen de wortels leven.

Richelle

Meer themaverhalen ...

Wil jij weten hoe zo een wintervacht nu werkt? Test het zelf!

Wat heb je nodig?

  • Een potje vaseline
  • Een stukje stof
  • Een bakje met koud water
  • Een doekje

Wat moet je doen?

Smeer één vinger in met vaseline (voorbeeld vetlaag), wikkel één vinger in stof (voorbeeld vacht) en houdt een blote vinger over. Stop vervolgens al deze drie vingers tegelijkertijd in het bakje water. Welke vinger voelt het koudst?

Opmerking

Dit themaverhaal is gemaakt door een vrijwilliger van de Delftse Natuurwacht. Uiteraard doen wij altijd ons uiterste best om bij teksten of afbeeldingen de juiste bronvermelding te plaatsen. Wanneer u desondanks van mening bent dat ten onrechte een tekst of afbeelding is geplaatst, of de gewenste bronvermelding ontbreekt, neemt u dan alstublieft direct contact op met ons: vragen@natuurwacht.nl. We zullen dit dan zo snel mogelijk herstellen.